Amortisör Sesi: Tıkırtı, Gıcırtı ve Vuruntu Nedenleri

Tümsekten geçerken gelen bir tıkırtı, park ederken duyulan bir gıcırtı ya da çukura girince hissedilen sert bir vuruntu... Sürücülerin çoğu bu seslerin hepsine amortisör sesi der. Oysa ses her zaman amortisörün kendisinden gelmez. Üst takoz, burçlar, viraj demiri bağlantıları ve yaylar da benzer sesler çıkarabilir.

Bu yazıda ses türlerine göre olası nedenleri, kendi başınıza yapabileceğiniz basit kontrolleri ve hangi durumda vakit kaybetmeden servise gitmeniz gerektiğini anlatıyoruz.

Önce sesi tanımlayın: Ne zaman, nereden geliyor?

Doğru teşhisin ilk adımı sesi iyi tarif etmektir. Servise gitmeden önce şu soruların cevabını not alın:

• Ses hangi köşeden geliyor: ön, arka, sağ, sol?
• Hangi durumda çıkıyor: tümsek, bozuk yol, viraj, fren, direksiyon çevirme?
• Araç soğukken mi, ısınınca mı daha belirgin?
• Ses metalik mi, yoksa lastik/plastik sürtünmesi gibi mi?
• Sesle birlikte yol tutuşunda, frende ya da sürüş konforunda değişiklik var mı?

Bu bilgiler, ustanın arızayı daha kısa sürede ve gereksiz parça değişimi yapmadan bulmasını sağlar.

Tıkırtı sesi: Olası nedenler

Tıkırtı genellikle kısa, metalik ve tekrarlayan bir sestir. Çoğunlukla bozuk yolda veya küçük tümseklerde belirginleşir.

• Viraj demiri (stabilizatör) bağlantı çubukları: Bu çubukların uçlarındaki mafsallarda boşluk oluşursa bozuk yolda tıkırtı duyulması çok yaygındır. Amortisör sesiyle en çok karıştırılan arızadır.
• Amortisör üst takozu ve bağlantı somunları: Gevşek bir üst bağlantı ya da yıpranmış takoz, tümseklerde tıkırtıya veya “tok” bir sese yol açabilir.
• Rot başı ve rotil: Boşluk yapan direksiyon ve süspansiyon mafsalları da benzer sesler çıkarır. Bunlar doğrudan direksiyon hâkimiyetini etkilediği için önemsenmelidir.
• Amortisörün iç arızası: Valf grubu yıprandığında amortisörün içinden de tıkırtı gelebilir. Bu durumda genellikle sönümleme performansı da düşer.

Gıcırtı sesi: Olası nedenler

Gıcırtı çoğunlukla bir sürtünmenin işaretidir. Yavaş hızda tümsek aşarken, araca binip inerken ya da park manevrasında belirginleşir.

• Kuruyan veya yıpranan burçlar: Salıncak ve viraj demiri burçları sertleşip çatladığında lastik-metal sürtünmesi gıcırtı yapar.
• Üst kafa rulmanı: Ön amortisörlerde direksiyon çevrilirken gelen gıcırtı veya “tırtıklı” bir his, çoğu zaman üst rulmanla ilgilidir.
• Yay oturma lastikleri: Yayın oturduğu lastik yuvalar yıprandığında yay metal yuvaya sürtünerek ses çıkarabilir.
• Airmatik körük: Havalı süspansiyonlu araçlarda körük yüzeyi kuruyup kirlendiğinde, özellikle soğuk havalarda gıcırtı duyulabilir. Körükte çatlak varsa bu sese zamanla hava kaçağı da eşlik eder.

Vuruntu sesi: Olası nedenler

Vuruntu daha derin ve sert bir sestir. Çukura girerken veya büyük tümseklerde “dibe vurma” hissiyle birlikte gelebilir.

• Sönümleme gücünü kaybetmiş amortisör: Aracın yükünü esas olarak yay ya da havalı sistemlerde hava yayı (körük) taşır. Amortisörün görevi ise yayın hareketini sönümlemektir. Yağı azalmış veya iç parçaları yıpranmış bir amortisör tekerleğin hareketini yeterince kontrol edemez. Bu durum, özellikle ardı ardına gelen tümseklerde dibe vurma riskini artırabilir ama her zaman vuruntuya yol açmaz. Doğru teşhis için yayın durumu, aracın yükü, süspansiyonun hareket mesafesi ve tampon lastiği birlikte değerlendirilmelidir. Gövdede yağlanma görüyorsanız amortisör yağ sızıntısı yazımıza göz atabilirsiniz.
• Tampon lastiği ve toz körüğü: Amortisör milindeki tampon lastiği parçalanmışsa süspansiyon sınıra geldiğinde sert bir darbe hissedilir.
• Kırık veya yorulmuş yay: Kırık bir yay hem vuruntu hem de aracın o köşede alçalması olarak kendini gösterir.
• Aşırı düşürülmüş araçlar: Yay boyu kısaltılmış veya uyumsuz parçalarla düşürülmüş araçlarda süspansiyonun hareket mesafesi azalır, vuruntu sıklaşır.
• Airmatik sistemde basınç kaybı: Körük yeterli basıncı tutamıyorsa araç alçalır ve süspansiyon daha kolay dibe vurur.

Evde yapabileceğiniz basit kontroller

Aşağıdaki kontroller teşhis koymaz ama servise giderken size fikir verir:

1. Gözle kontrol: Amortisör gövdesinde yağlanma, körüklerde yırtık, yaylarda kırık olup olmadığına bakın.
2. Yükseklik karşılaştırması: Aracı düz zemine park edin. Araç normal yükündeyken, havalı süspansiyonlu araçlarda ise üreticinin belirttiği normal sürüş seviyesindeyken aynı aksın sağ ve sol tarafını karşılaştırın. Ön ve arka aksın yüksekliği normalde de farklı olabilir. Bu yüzden önü arkayla değil, sağı soluyla karşılaştırın.
3. Bastırma testi: Aracın bir köşesine bastırıp bırakın. Araç bir kez dengelenmek yerine birkaç kez sallanmaya devam ediyorsa sönümleme zayıflamış olabilir. Bu test yalnızca kabaca fikir verir.
4. Lastik aşınması: Lastiklerde dalgalı veya düzensiz aşınma, süspansiyon sorunlarına işaret edebilir.

Kriko ile araç altına girmek veya parça sökmek gibi işlemleri kendiniz yapmayın. Süspansiyon parçaları yüksek gerilim altında çalışır ve yanlış müdahale ciddi yaralanmalara yol açabilir.

Ne zaman acil servise gitmelisiniz?

Her ses acil bir durum anlamına gelmez. Ancak aşağıdaki belirtilerden biri varsa kısa bir mesafe bile tehlikeli olabilir. Aracı güvenli bir yerde durdurun, sürmeye devam etmeyin ve gerekirse çekici çağırın:

• Direksiyonda belirgin boşluk veya hâkimiyet kaybı hissi
• Aracın ciddi biçimde bir tarafa çekmesi ya da savrulması
• Lastiğin çamurluğa veya kaportaya temas etmesi, sürtünme sesi
• Aracın bir köşesinin belirgin şekilde çökmesi

Şu belirtilerde ise aracı kullanmayı en aza indirip vakit kaybetmeden profesyonel kontrol yaptırın:

• Sesle birlikte direksiyonda hafif titreme veya çekme
• Frenlemede burun yapma ya da hafif yana çekme
• Virajlarda yatma hissinin artması
• Gösterge panelinde süspansiyon uyarısının yanması

Sorunun kaynağı amortisörse onarımla değişim arasında karar vermek için Amortisör Tamiri mi, Yeni Amortisör mü? rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Amortisör sesi kendiliğinden geçer mi?

Genellikle geçmez. Ses, yıpranan bir parçanın işaretidir ve çoğu zaman zamanla artar. Erken teşhis, çevredeki diğer parçaların da zarar görmesini önleyebilir.

Sadece ses yapan tarafın amortisörünü değiştirmek yeterli mi?

Amortisörlerin aynı aksta çift olarak değiştirilmesi genel olarak önerilir. Böylece sağ ve sol taraf aynı sönümleme özelliğine sahip olur ve araç dengeli davranır. Kesin karar için aracın kontrol edilmesi gerekir.

Airmatik araçlarda ses neden daha çok kompresörden geliyormuş gibi algılanır?

Havalı süspansiyonda kaçak varsa kompresör daha sık ve uzun çalışır, bu da duyulur bir uğultu yaratır. Bu durumda körük, valf bloğu ve hava hatlarının birlikte kontrol edilmesi gerekir.

Namiştain ile doğru teşhis

Namiştain Amortisör, 1977'den bu yana süspansiyon alanında çalışan bir aile girişimidir. İstanbul Maslak merkez yetkili servisimizde ve Ankara'daki revizyon atölyemizde aracınızdaki sesin kaynağını tespit ediyor, gerekli onarımı ya da değişimi planlıyoruz. Airmatik amortisör, körük, kompresör ve coilover gibi ürünlerimizi Türkiye geneline Aras Kargo ile ücretsiz gönderiyoruz. Servis noktalarımızı inceleyebilir, ürün sorgulama yapabilir ya da 444 4 982 numaralı hattımızı arayabilirsiniz.